Select language: en pl

W NCBJ powstanie nowe centrum badawczo-wdrożeniowe

Już niebawem ponad 17,6 mln zł wsparcia unijnego trafi do Narodowego Centrum Badań Jądrowych w Świerku na utworzenie centrum badawczo-wdrożeniowego przemysłowych technik radiacyjnych CentriX. Dnia 26 lutego br. umowę w sprawie finansowania projektu podpisali Wicemarszałek Województwa Mazowieckiego Janina Orzełowska, Członek Zarządu Województwa Mazowieckiego Elżbieta Lanc oraz Dyrektor NCBJ, prof. Krzysztof Kurek.

Jednym z kluczowych elementów nowej infrastruktury badawczo-wdrożeniowej, która ma powstać w NCBJ, będzie najnowocześniejszy modułowy akcelerator przyspieszający elektrony do energii 30 MeV. Budowa modułowa oznacza, że w zależności od użytych struktur przyspieszających, będzie on mógł wytwarzać wiązki elektronów o kilku energiach, konwertowane następnie na wysokoenergetyczne promieniowanie RTG. Różne energie wiązek są potrzebne do badania obiektów o różnych gęstościach oraz do uzyskiwania neutronów (z tarcz naświetlanych elektronami) na potrzeby neutronografii.

Akcelerator zostanie zbudowany przez naukowców i konstruktorów ze Świerka, którzy wykorzystają zarówno elementy dostępne komercyjnie, jak i wytworzą od podstaw własne elementy urządzenia. Niewielkie rozmiary akceleratora – w podstawowej konfiguracji jego długość wyniesie około 3 metrów – umożliwią, aby stał się on w przyszłości podstawą do budowy mobilnych systemów relokowalnych wykorzystywanych w gospodarce.

Akcelerator będzie elementem Laboratorium Fast-X wchodzącego w skład projektu CentriX. Poza prześwietlaniem wysokoenergetycznym promieniowaniem RTG i neutronami, będzie ono oferowało także elektryczną tomografię pojemnościową. Laboratorium zostanie wyposażone w systemy detekcji i obrazowania, w tym obrazowania dynamicznego. Wśród nich znajdą się ultraszybkie detektory rentgenowskie pozwalające na obrazowane procesów z szybkością 100 tysięcy klatek na sekundę. Naukowcy w laboratorium będą także pracować nad nowymi technologiami prześwietlania.

Proszę sobie wyobrazić zdjęcie rentgenowskie lub obraz tomograficzny, który jest tysiąc razy dokładniejszy, widać na nim tysiąc razy więcej szczegółów, a pacjent otrzymał mniejszą niż obecnie dawkę promieniowania jonizującego – opowiada z nieukrywaną pasją prof. Sławomir Wronka, kierownik Zakładu Fizyki i Techniki Akceleracji Cząstek NCBJ. –  Naukowcy już wiedzą jak to osiągnąć i budowane są pierwsze takie systemy. Dziś prawdopodobnie żaden lekarz radiolog nie umiałby prawidłowo zinterpretować tak dokładnego zdjęcia, ale w przyszłości się to zmieni. Na początku pożytek z nowych rozwiązań będą mieli inżynierowie pragnący zajrzeć w głąb swoich urządzeń – dodałprof. Wronka.

Projekt CentriX przewiduje także utworzenie laboratorium w którym badane będą systemy detekcyjne. Detektory laboratoryjne wykorzystywane przez instytucje naukowe pozwalają na uzyskanie ogromnej ilości ciekawych informacji, ale są zwykle nieprzystosowane do pracy w warunkach przemysłowych, szczególnie tam, gdzie pomiaru trzeba dokonać szybko i precyzyjnie w ekstremalnych warunkach takich jak wysoka temperatura, duża wilgotność, wysokie ciśnienie. – Laboratorium Systemów Detekcyjnych ma za zadanie odpowiedzieć na rosnące zapotrzebowanie gospodarki na urządzenia co raz bardziej zaawansowane technologicznie – wyjaśnia dr Jacek Rzadkiewicz, dyrektor Departamentu Aparatury i Technik Jądrowych NCBJ. – Technologie jądrowe pozwalają dziś na szybkie pozyskiwanie niezwykle cennych informacji na przykład o składzie i jakości badanych próbek surowców lub produktów jak również o stopniu zużycia elementów badanych urządzeń.  Chcemy, we współpracy z potencjalnymi użytkownikami, projektować, prototypować i budować systemy detekcyjne dedykowane do pracy w ściśle określonych warunkach zewnętrznych. Owocem naszych prac ma być przygotowanie systemów detekcyjnych do etapu ich praktycznego wdrożenia u końcowych użytkowników.

Stanowiska badawcze w laboratorium będą wyposażone w źródła promieniowania, w tym silne impulsowe generatory neutronów, zestawy kalibracyjne symulujące badane materiały i obiekty, oraz stanowiska do instalacji badanych systemów detekcyjnych, które będą umożliwiały zmianę środowiskowych warunków pracy detektorów w szerokim zakresie. Sercem systemu detekcyjnego jest zwykle scyntylator ciekły lub krystaliczny wraz z odpowiednim systemem przetwarzania danych – opisuje dr Rzadkiewicz. – Najważniejsze zadanie polega na odpowiednim dobraniu materiału scyntylacyjnego, który pracowałby właściwie w spodziewanych warunkach eksploatacji detektora. Wybór należy potwierdzić całą serią pomiarów w zmiennych warunkach, a na ich podstawie trzeba opracować algorytmy interpretacji danych zbieranych przez detektor.

W skład projektu CentriX wchodzi także zadanie utworzenia Laboratorium Stanowiska Badania Struktur Przyspieszających, gdzie będą opracowywane i badane między innymi nowe struktury na potrzeby radiografii oraz Laboratorium Badań Nieniszczących, w którym  będą wykonywane badania powierzchniowe i rozwijane powiązane z nimi technologie. Laboratorium to będzie uzupełniało istniejący już potencjał Laboratorium Badań Materiałowych NCBJ. Naukowcy zabiegają o to, by kompleks nowoczesnych laboratoriów w Świerku stał się wkrótce laboratorium centralnym dla sieci laboratoriów przemysłowych pracujących bezpośrednio na potrzeby konkretnych dużych podmiotów gospodarczych lub pełniących rolę lokalnych laboratoriów środowiskowych. W nich prowadzone byłyby pomiary na potrzeby końcowych użytkowników sprofilowane pod ich specyficzne potrzeby i wykorzystujące technologie, metody i urządzenia opracowane w laboratorium CentriX.

Całkowita wartość projektu CentriX wyniesie prawie 28 milionów zł z czego ponad 17,6 miliona będzie pochodzić  finansowanego przez Unię Europejską Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Mazowieckiego 2014-2020 w ramach Działania 1.1 Działalność badawczo-rozwojowa jednostek naukowych.

 

Źródło: NCBJ