Co dalej z Puszczą Białowieską?

Przedstawiamy poniżej stanowisko Instytutu Badawczego Leśnictwa, Polskiego Towarzystwa Leśnego, Stowarzyszenia Inżynierów i Techników Leśnictwa i Drzewnictwa oraz Towarzystwa Przyjaciół Lasu w sprawie ochrony i użytkowania zasobów przyrodniczych Nadleśnictw Lasów Państwowych i Parku Narodowego Puszczy Białowieskiej.

Sękocin - Warszawa,  26 lutego 2016 r.

 

 

Stanowisko
Instytutu Badawczego Leśnictwa, Polskiego Towarzystwa Leśnego, Stowarzyszenia Inżynierów i Techników Leśnictwa i Drzewnictwa oraz Towarzystwa Przyjaciół Lasu
w sprawie ochrony i użytkowania zasobów przyrodniczych Nadleśnictw Lasów Państwowych i Parku Narodowego Puszczy Białowieskiej

 

Zaniepokojeni kolejnym konfliktem wokół Puszczy Białowieskiej, w trosce o dobro narodowego dziedzictwa i w poczuciu odpowiedzialności za rozwój gospodarki leśnej i ochronę przyrody w lasach, obiektywizując dostępne opinie w tej sprawie i poszukując rozwiązań kompromisowych, zgłaszamy niniejszym propozycję docelowego rozwiązania trwającego od lat konfliktu.

Konflikt wokół złej sytuacji sanitarnej lasów gospodarczych trzech nadleśnictw Puszczy Białowieskiej, wywołanej gradacją kornika drukarza, przybrał charakter społeczno-politycznego sporu. Nasze stanowisko jest reakcją na wieloletni, przybierający na sile głęboki podział społeczny. Skonfliktowane grupy wyrażają w istocie to samo hasło „ochrony/obrony Puszczy Białowieskiej”, przedstawiając skrajnie przeciwstawne działania w rozwiązaniu problemu. Grupa pierwsza, głosi potrzebę pozostawienia martwych i zamierających drzew i poddania Puszczy naturalnym procesom regeneracji (ochronie biernej), oraz druga – dokumentuje konieczność interwencji gospodarza i usunięcia zamierających i martwych świerków w celu zahamowania gradacji i ze względów szeroko rozumianego bezpieczeństwa   (ochrona czynna). Powstała sytuacja jest odbiciem układu sił: najogólniej, od kilku już dekad stoją naprzeciwko siebie dwie grupy interesariuszy, w przekazie medialnym, dzieląc się na  „Leśników” i „Ekologów”. Prowadzą między sobą nie dialog, ale się zwalczają, oskarżając się wzajemnie o niekompetencje, brak wiedzy, niecne czyny i błędne idee. Trwają w tym zwarciu od czasu nieprzemyślanego i niefortunnego oddzielenia w lasach, zarówno w teorii jak i w praktyce, zasad ochrony przyrody od jej użytkowania. Wielokrotne i o udokumentowanej zasadności próby ustanowienia parku narodowego na terenie całej Puszczy Białowieskiej kończyły się niepowodzeniem. Ustanowienie Leśnego Kompleksu Promocyjnego Puszcza Białowieska, mającego na celu, między innymi, rozwiązywanie konfliktów społecznych,  nie usunęło różnic w poglądach, a nawet je wzmogło. Narzucanie jakichkolwiek rozwiązań w tym względzie jako jedynie słusznych,  bez uwzględnienia interesów przynajmniej głównych grup społecznych, wcześniej czy później zostanie odrzucone.

Na wycinanie lub nie wycinanie drzew w lasach Polski,  realny wpływ ma sytuacja prawna owych lasów i przestrzeganie wynikających z prawa instrukcji i procedur. Konflikt podtrzymuje dualizm zarządzania Puszczą i podwójna administracja (Lasy Państwowe, Park Narodowy).

W obecnej sytuacji proponujemy stworzenie dla całej Puszczy Białowieskiej formy prawnej, która ustali jeden system zarządzania. Poddajemy pod rozwagę propozycję „Lasu Narodowego” według koncepcji, której zarys był prezentowany podczas III, Białowieskiego Forum Samorządowego w 2006 r., oraz opublikowany w Lesie Polskim (4,5/2007) i szeroko dyskutowany na różnych forach naukowych, między innymi, przez Komitet Nauk Leśnych PAN.

Przyjęcie propozycji, naszym zdaniem, wymaga opracowanie i wdrożenia specjalnej regulacji prawnej, która powinna zawierać:

1. Zasady szczególne zagospodarowania całej Puszczy Białowieskiej jako „Lasu Narodowego” spełniające wymogi instrumentów zrównoważonego rozwoju, tzn. respektowania trzech kategorii wartości: przyrodniczych, ekonomicznych i społecznych. Na tych samych podstawach stworzono konwencję ONZ „O Różnorodności Biologicznej”, która łączy ochronę z umiarkowanym użytkowaniem przyrody (CBD COP, V/24, 2004).
2.  Identyfikujemy, jako możliwe do wdrożenia, trzy warianty rozstrzygnięć prawnych:
a) Odrębna ustawa specjalna, regulująca zasady zarządzania Puszczą Białowieską oraz wprowadzająca instrumenty zrównoważonego rozwoju regionu Puszczy Białowieskiej.
b) Zmiana ustawy o ochronie przyrody, umożliwiająca podobne regulacje prawne w formie rozporządzenia Rady Ministrów.
c) Rozważenie pośredniego wariantu legislacyjnego, polegającego na powołaniu ustawą instytucji zarządzającej całą Puszczą Białowieską, z określeniem generalnych zasad zarządzania i delegacją do ustanowienia statutu przez Ministra Środowiska w porozumieniu z organem doradczym składającym się z przedstawicieli wszystkich zainteresowanych środowisk.
3. Wyróżnienie stref zagospodarowania o zmiennych reżimach ochronnych i różnym stopniu wielokierunkowego użytkowania (ochrona bierna, ochrona czynna, obszar ochrony czynnej przy użyciu metod gospodarki leśnej), w tym m.in.:
- określenia zasad gospodarki łowieckiej i ochrony zwierząt;
- ustalenia dla całej Puszczy zasad turystycznego udostępniania lasów, w tym innych usług ekosystemowych, z uwzględnieniem uwarunkowań wynikających z reżimów ochronnych;
- określenia zasad ochrony i utrzymania obiektów dziedzictwa kulturowego położonych w obrębie Puszczy;
- ustalenia zasad użytkowania płodów runa leśnego przez mieszkańców Puszczy i okolic,
- określenia potrzeb lokalnych na surowiec drzewny i ich uwzględnienie w kształtowaniu rozmiaru użytkowania oraz pozyskiwaniu drewna w trakcie prac renaturalizacyjnych, związanych z ochroną czynną i zabiegami sanitarnymi;
- prowadzenia działalności edukacyjnej zmierzającej do podnoszenia świadomości ekologicznej lokalnej społeczności i osób odwiedzających Puszczę, rozwijanie współpracy z ośrodkami naukowymi i edukacyjnymi.
4. Nowa regulacja prawna powinna ustanowić organ doradczy dla administracji Puszczy, składający się z przedstawicieli grup interesariuszy (środowisk naukowych, organizacji ekologicznych, przedstawicieli lokalnych samorządów, ekspertów z zagranicy), który uczestniczyłby w opiniowaniu kluczowych decyzji i w wyborze kandydatów na stanowiska kierownicze.
5. Ustanowienie zasad finansowania „Lasu Narodowego”.
6. Nowym regulacjom powinno towarzyszyć wdrażanie programów na rzecz szeroko rozumianego środowiska, jak program kanalizacji, gazyfikacji, gospodarki odpadami, oczyszczania ścieków, ekologicznych systemów grzewczych itp. Regulacje prawne powinny również wskazywać źródła środków na: wsparcie finansowe dla samorządów lokalnych, rozwój infrastruktury turystycznej wraz z działaniami promocyjnymi, poprawę dostępności komunikacyjnej regionu.
7. Po przyjęciu zaproponowanej koncepcji cały teren Puszczy Białowieskiej należałby do odpowiednich kategorii obszarów chronionych według Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody (IUCN).

Przedstawiony powyżej zarys koncepcji, wymagałby wszechstronnego, merytorycznego i legislacyjnego dopracowania. Sygnatariusze powyższego stanowiska zgłaszają gotowość dalszej pracy nad zgłoszoną koncepcją.

dr hab. Janusz Czerepko
Dyrektor Instytutu Badawczego Leśnictwa

prof. dr hab. Andrzej Grzywacz
Przewodniczący Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Leśnego

prof. dr hab. Piotr Paschalis-Jakubowicz
Przewodniczący Zarządu Głównego Stowarzyszenia Inżynierów i Techników Leśnictwa i Drzewnictwa

prof. dr hab. Tomasz Borecki
Prezes Towarzystwa Przyjaciół Lasu